Over vrijheid bij dementie: van beheersen naar begeleiden en vertrouwen

Laurie den Braber (specialist ouderengeneeskunde), Mandy van Helden (manager zorg en behandeling) en Marco van Duuren (programmamanager behandeling) zijn mede-auteurs van Aafjes zakboekje ‘Open deuren … van idee naar werkelijkheid’. We vroegen hen naar het belang van vrijheid voor mensen met dementie, hun ervaringen in de praktijk én het delen van hun kennis.

Waarom is het belangrijk om vrijheid te waarborgen voor mensen met dementie?

Laurie: “Vrijheid is geen ‘risico’, maar een mensenrecht. Ook voor mensen met dementie. Daarnaast blijkt steeds vaker dat focus op controle en beheersing niet leidt tot betere zorg. Maar juist tot stress, onbegrepen gedrag en verminderde levenskwaliteit. Daarom kozen we er binnen Aafje voor om niet langer uit angst te handelen, maar uit vertrouwen. Die keuze is een verandering die praktisch, juridisch én ethisch betekenisvol is.”

Mandy: “In Aafje Smeetsland hebben we de deuren opengezet. De cliënten met complexe dementieproblematiek kunnen zich vrij bewegen binnen de locatie en, waar dat kan, ook naar buiten. De aanpak is gestoeld op drie pijlers: persoonlijke regie, relationele zorg en professionele verantwoordelijkheid.

Wat zijn jullie ervaringen en resultaten?

Marco: “Praktijkvoorbeelden tonen aan dat vrijheid en veiligheid elkaar niet uitsluiten, maar juist versterken. Door cliënten vrijheid te geven binnen duidelijke juridische kaders ontstaat een nieuw soort veiligheid; gebaseerd op vertrouwen in plaats van controle. Daarbij leren medewerkers cliënten en hun vertegenwoordigers goed kennen en bespreken samen wat vrijheid betekent in het dagelijks leven.”

Laurie: “Alle ethische kwesties worden systematisch besproken in multidisciplinaire teams. Niet de regel staat centraal, maar de vraag: wat is het juiste om te doen voor deze specifieke cliënt of in deze specifieke context? Dit maatwerk leidt tot minder onbegrepen gedrag, meer rust en een groter gevoel van eigenwaarde en autonomie. Ook medewerkers werken met meer plezier en voldoening. Én het gebruik van onvrijwillige zorg neemt af.”

Waarom kozen jullie ervoor om jullie oplossing te delen?

Marco: “De Wet zorg en dwang (Wzd) biedt structuur, maar geen pasklare antwoorden. In de praktijk botsen vrijheid en veiligheid voortdurend. Open deuren vragen om een continue multidisciplinaire afweging. Maar ook om het loslaten van oude aannames en het omarmen van een nieuwe manier van samenwerken. Daar willen we andere organisaties bij helpen.”

Mandy: “Het zakboekje biedt een methode om meer regie terug te geven aan mensen met dementie. Het gaat verder dan een handleiding voor het openen van deuren. Het is het resultaat van bewustwording, passie en samenwerking. Het zakboekje is bedoeld als richtinggevend; niet als voorschrijvend. Teams worden geïnspireerd om een eigen visie te ontwikkelen, successen te vieren en gezamenlijke uitdagingen te overwinnen.”

Benieuwd naar het zakboekje? Het is gratis te downloaden of te bestellen via www.aafje.nl/opendeurbeleid.